در دنیای کوچینگ، مدلها و ساختارهای بسیار متنوعی وجود دارد، اما اغلب آنها در عمل در چند خانوادهٔ اصلی قرار میگیرند. در این متن، هفت ساختار مهم و پرکاربرد کوچینگی معرفی شدهاند؛ ساختارهایی که میتوانند به مراجع کمک کنند هدفهای خود را روشنتر ببینند، رابطه سالمتری با خود و دیگران بسازند و در مسیر رشد فردی و والدگری آگاهانه حرکت کنند.
در کار «Coaching with Afsaneh»، این ساختارها بهصورت ترکیبی و با رویکردی انسانمحور، مهرورزانه و مبتنی بر دلبستگی با والدین کودکان در طیف اوتیسم بهکار گرفته میشوند.
۱) ساختارهای هدفمحور (Goal-Oriented Coaching)
در این ساختارها، نقطهٔ آغاز و پایان جلسه «هدف» است. مراجع با یک موضوع یا مسئله مشخص وارد جلسه میشود و کوچ کمک میکند این موضوع به یک هدف روشن، قابل تعریف و قابل پیگیری تبدیل شود. تمرکز اصلی بر حرکت از «وضعیت فعلی» به «وضعیت مطلوب» است.
نمونه مدلها:
- مدل GROW (Goal, Reality, Options, Will)
- هدفگذاری به سبک SMART (هدفهای مشخص، قابل اندازهگیری، دستیافتنی، مرتبط و زمانمند)
- مدلهای ساختارمند مانند CLEAR
این ساختار برای چه نوع مراجعانی مناسب است؟
برای مراجعانی که با یک مسئله عینی (مثل مدیریت زمان، تصمیمگیری، یا تغییر یک عادت) به کوچ مراجعه میکنند و نیاز دارند در پایان جلسات، «نتایج ملموس» و «قدمهای مشخص» داشته باشند.
نمونه نوع پرسش کوچ:
«اگر این جلسه برایت بسیار مفید باشد، دوست داری در پایان چه تغییری رخ داده باشد؟»
«در حال حاضر دقیقاً کجا هستی و چطور متوجه میشوی که به هدف نزدیک شدهای؟»
۲) ساختارهای تحول فردی (Transformational Coaching)
در ساختارهای تحول فردی، تمرکز فقط بر حل مسئله نیست، بلکه بر تغییر در سطح هویت، باورها، معنا و نگاه فرد به خود و جهان قرار دارد. این نوع کوچینگ، عمیقتر، کندتر و ریشهایتر است و به مراجع کمک میکند به جای تغییر سطحی رفتار، درک عمیقتری از خود و انتخابهایش پیدا کند.
نمونه مدلها:
- Co-Active Coaching (همفعّال و مبتنی بر شراکت انسانمحور)
- Ontological Coaching (تمرکز بر بودن، زبان، بدن و احساس)
- Existential Coaching (کوچینگ وجودی؛ معنا، مسئولیت، آزادی و مرگ)
کاربرد در وبسایت «Coaching with Afsaneh»:
در کار با والدین کودکان اوتیستیک، این ساختار کمک میکند والد با پرسشهای عمیقی مثل «من بهعنوان والد چه کسی هستم؟»، «چه چیزی در این مسیر برای من معنا دارد؟» و «میخواهم چگونه در کنار کودک خود حضور داشته باشم؟» روبهرو شود.
۳) ساختارهای هیجانی–رابطهای و مبتنی بر دلبستگی
در این ساختارها، تمرکز بر احساسات، الگوهای دلبستگی و کیفیت رابطه است. کوچ به مراجع کمک میکند الگوهای تکرارشوندهٔ عاطفی خود را در رابطه با کودک، همسر یا دیگران ببیند و بفهمد چگونه میتواند امنیت عاطفی بیشتری ایجاد کند.
نمونه مدلها:
- Attachment-Informed Coaching (کوچینگ مبتنی بر دلبستگی)
- Relational Coaching (کوچینگ رابطهمحور)
- Compassion-Based Coaching (کوچینگ مبتنی بر شفقت نسبت به خود و دیگران)
چرا این ساختار برای والدین کودکان اوتیستیک مهم است؟
زیرا این والدین اغلب با اضطراب، احساس گناه، سردرگمی و ناامیدی روبهرو میشوند. کوچ میتواند فضایی امن فراهم کند تا این احساسات دیده و شنیده شوند، بدون قضاوت؛ و از دل همین فضا، رابطهای امنتر و مهربانانهتر با کودک شکل بگیرد.
۴) ساختارهای سیستماتیک (Systemic Coaching)
در نگاه سیستماتیک، فرد جدا از بستر خانواده، جامعه و الگوهای جمعی دیده نمیشود. کوچ به مراجع کمک میکند نقش خود را در سیستم خانواده، روابط و فرهنگ ببیند و بفهمد که چگونه تغییر در یک بخش کوچک میتواند بر کل سیستم اثر بگذارد.
نمونه کاربردها:
- بررسی نقشهای خانواده (والد، همسر، مراقب، خواهر/برادر)
- دیدن چرخههای تکراری تعارض و سکوت در خانواده
- پرسش از اینکه «این الگو از کجا آمده و چطور ادامه پیدا میکند؟»
در وبسایت «Coaching with Afsaneh»، این رویکرد میتواند به والدین کمک کند تا ببینند او وضعیت فرزند اوتیستیک فقط یک مسئلهٔ فردی نیست، بلکه بر روابط خواهر و برادر، زوج، و حتی حمایت اجتماعی خانواده اثر میگذارد.
۵) ساختارهای شناختی–رفتاری (Cognitive–Behavioral Based Coaching)
در این ساختارها، تمرکز بر افکار، باورها و رفتارهای قابل مشاهده است. کوچ به مراجع کمک میکند افکاری را که به احساس ناتوانی، خودسرزنشی یا ناامیدی دامن میزنند شناسایی کند و بهتدریج آنها را با الگوهای فکری سالمتر و مهربانانهتر جایگزین کند.
نمونهها:
- Cognitive Coaching (کار روی افکار و ادراکها)
- Solution-Focused Coaching (تمرکز بر راهحل و استثناهای مثبت)
- Positive Psychology Coaching (تقویت نقاط قوت، امید و خوشبینی واقعبینانه)
نمونه نوع پرسش:
«وقتی میگویی من مادر/پدر خوبی نیستم، دقیقاً چه فکری پشت این جمله است؟»
«آیا شواهدی در زندگیات هست که نشان دهد این باور صددرصد درست نیست؟»
۶) ساختارهای مبتنی بر بدن و حضور (Somatic & Mindfulness Coaching)
در این ساختار، بدن فقط وسیلهای برای حمل فکر نیست، بلکه منبعی برای شناخت، آرامش و حضور است. کوچ به مراجع کمک میکند با نشانههای بدنی استرس، اضطراب، خشم و درماندگی آشنا شود و یاد بگیرد چگونه از طریق تنفس، حرکت و آگاهی بدنی، خود را تنظیم کند.
نمونه روشها:
- Somatic Coaching (کوچینگ توجهمحور به بدن و حرکت)
- Mindfulness-Based Coaching (کوچینگ مبتنی بر ذهنآگاهی و حضور در اکنون)
- Polyvagal-Informed Approaches (درک نقش سیستم عصبی خودکار در احساس امنیت یا تهدید)
برای والدین کودکان اوتیستیک، این ساختار کمک میکند قبل از واکنش، چند لحظه مکث کنند، تنفس بکشند و از حالت دفاعی به حالت حضور مهربانانه برگردند.
۷) ساختارهای ارزشمحور و انسانمحور (Values & Human-Centered Coaching)
در این ساختار، نقطهٔ ثقل کار کوچینگ «انسان» است؛ نه فقط هدفها، نه فقط عملکرد. سؤال اصلی این است که: «تو چه انسانی میخواهی باشی و چگونه میخواهی در جهان حضور داشته باشی؟» ارزشها، انتخابها، کرامت انسانی و مهرورزی در مرکز توجه قرار میگیرند.
نمونهها:
- Values-Based Coaching (شناخت و زندگی بر اساس ارزشهای شخصی)
- Purpose Coaching (کمک به یافتن و زیستن معنا و رسالت فردی)
- Human-Centered Coaching (رویکردی که در آن رابطه انسانی، گوشدادن عمیق و احترام به تجربه زیسته در مرکز قرار دارد)
کوچینگ مهرورزانه در کار تو:
در «Coaching with Afsaneh»، کوچینگ مهرورزانه ترکیبی از همین ساختار ارزشمحور، دلبستگیمحور و وجودی است؛ جایی که والد نه بهعنوان «مسئول مشکل» یا «باید همیشه قوی باشد» بلکه بهعنوان انسانی کامل، با ترسها، امیدها، سوگها و عشقهایش دیده میشود.
در عمل، هیچ کوچ حرفهای فقط از یک ساختار استفاده نمیکند. ساختارها مانند ابزارهای یک جعبه هستند و کوچ بر اساس نیاز مراجع، مرحلهٔ زندگی او و وضعیت هیجانیاش، از ترکیب آنها بهره میگیرد. در کوچینگ والدین کودکان اوتیستیک، ترکیب رویکرد انسانمحور، دلبستگیمحور، هیجانی و آگاه به بدن میتواند فضایی امن و امیدوارانه برای رشد والد و کودک فراهم کند.
